vorm- en kleurkwaliteiten in de kunst
een fenomenologisch onderzoek naar het gebruik van vorm en kleur
Symbolisme: De Verbeelding aan de Macht
 
 
 
 
In het jaar 1975/1976 werd in het Museum Boymans-van Beuningen in Rotterdam een tentoonstelling gehouden over het Symbolisme. De samenstellers van deze tentoonstelling maakten daarbij een keuze van werken van kunstenaars uit Europa. In die keuze werd op een bijzondere manier duidelijk hoe planeetaspekten een rol kunnen spelen in het ontstaan van kunst, van een kunststroming.
 
De samenstellers maakten deze keuze zonder daarvan ook maar iets te weten, ze zouden wellicht het mogelijke verband hebben ontkend.
 
De tentoonstelling liet werk zien van 88 kunstenaars. Daarvan zijn 79 kunstenaars geboren in de periode 1821 tot 1880.
In het onderstaande schema verdelen we die periode in 6 tijdvakken van 10 jaar, met daaronder het aantal schilderijen dat in de tentoonstelling werd opgenomen, genoteerd in de jaren dat ze zijn ontstaan.



 
 
                                   
 
 
 
Het schema laat zien dat van de 79 kunstenaars 34 kunstenaars geboren zijn in de periode 1861 tot 1870, en 16 kunstenaars in de periode van 1851 tot 1860. Van 1858 tot 1866 liep de planeet Uranus door het teken Tweeling. Kunstenaars, geboren in deze jaren, hebben dus allemaal Uranus in het teken Tweeling.
 
In het schema is verder te zien dat deze kunstenaars de meeste kunstwerken leverden voor deze expositie, en dat deze kunstwerken gemaakt werden in de periode van 1890 tot 1900. In die periode liepen de planeten Neptunus en Pluto conjunct in het teken Tweeling. Deze kunstenaars hebben deze planeetconjunctie tussen Neptunus en Pluto als transit op hun Uranus staan. De kwaliteit van deze Neptunus-Pluto conjunctie komt bij deze kunstenaars het beste tot uiting.
 
In onderstaande grafiek maken we deze transit over Uranus zichtbaar.

 
           


Het schema laat zien hoe in de jaren 1880 tot 1900 Pluto en Neptunus door de tekens Stier en Tweeling liepen (zie rechts) en daarbij in conjunctie stonden met de Uranus uit de jaren 1855 tot 1870. (zie boven)
 
In de tentoonstelling "Symbolisme in Europa" werden de volgende kunstenaars opgenomen, geboren in de genoemde periode.




 
1855    Alexandre Seon
1856    Charles Maurin
            Michael Alexandrovitsch Vroebel
1857    Max Klinger
            Alphonse Osbert
1858    Fernand Khnopff
            Giovanni Segantini
            Jan Toorop   -    (werken we hieronder verder uit)
1859    Aman-Jean
            Antonius Joh. Derkinderen
1860    James Ensor
            Alphons Mucha
            Henri Martin
1861    Ludwig von Hofman
            Aristide Maillol
            Emil Rene Menard
1862    Albert Welti
            Gustav Klimt
            Henri Le Sidaner
1863    Charles Filiger
            Juan Brull Vinoles
            Edvard Munch
            Franz von Stuck
            Jens Ferdinand Willumsen
1864    Paul Sérusier
            Paul Ranson
            Wilhelm List
1865    Akseli Gallen Kallela
            Lucien Levy-Dhumer
            Vitezlav Karel Masek
            Felix Vallotton
 
De kunstenaars die hierop volgden hebben natuurlijk ook een transit van Neptunus en Pluto over hun geboorte Uranus, alleen is deze conjunctie niet meer zo nauw, maar heeft natuurlijk wel zijn uitwerking.
 
Kunstenaars die daaronder vallen zijn o.a.: Bakst, Kandinsky, Minne, Bernard, Mackintosh, Thorn-Prikker, Matisse, Maurice Denis, en Frantisek Kupka
 
-----------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------
 
 
Met deze Neptunus-Pluto conjunctie komt de Verbeelding (Neptunus) aan de Macht (Pluto). Een goed voorbeeld hiervan is het werk van de schilder Odilon Redon, geboren in hetzelfde jaar als Claude Monet. Maar het werk van Redon verschilt heel duidelijk van het werk van Monet. Bij Odilon Redon wordt de droom werkelijkheid.
 
 
 
  
                        
                        Odilon Redon       Een Gnoom, Aardgeest          1875
 
 
Redon weet "het impressionisme van het oog" (Monet) te vertalen in een "impressionisme van de ziel".
In 1879 komt Redon al met het eerste lithografische album "Dans le rêve".
 
 
Wat verstaan we onder het symbolisme
 
Het symbolisme opende 'n wereld van dichterlijke verbeelding. Christelijke symbolen, erotiek, lyriek, droom, angst en mythe waren de inspiratiebronnen. De voorstellingswereld van de symbolisten is vol vindingen, imitaties, kunstmatigheid, vol dromen, angsten en verlangens.
 
 
  
    Gauguin                            De geest van de doden waakt                                1892
 
Onderwerpen
 
Het komt tot uiting in een reeks van onderwerpen:
 - droomwereld, de ervaring daarin opgedaan, "deze tekeningen zijn eenvoudig niet van deze wereld", zegt Huysmans over het werk van Redon.
 - slapende, dromende mensen, deze voorstellingen laten de communicatie zien tussen de slaper en de "andere wereld".
 - hypnose, kunstmatige veroorzaakte slaap, de mens onder hypnose en in mediamieke toestand, vaak in het motief van een masker (een gelaat is beroofd van zijn persoonlijkheid. Altijd betekent het masker dat het subject zijn individualiteit en persoonlijkheid heeft prijsgegeven, om medium te kunnen zijn van een bovenzinnelijke geest. In deze maskerachtige hoofden wordt het oog tot visionair orgaan.
 - de stilte, de stilte van de beschouwing en meditatie, invloeden van oosterse godsdienst, één van de wegen naar de innerlijke wereld.
 - de extase, een andere weg is die van de roes van de extase, onder invloed van narcotica, of van de dans.
 - de kus, mystische vereniging van man en vrouw, lust, wellust van de liefde, en van de dood.
 - de dodendans, voorstellingen van de dood.
 - symbolen, waaronder bloemen, symbool van het goede en het kwade, de blauwe bloem als ziinebeeld van een verlangen, en een drang naar verre landen, dieren: bijv. een strijd tussen een hengst en een slang: moed, valsheid.
 - gestalte van de vrouw met attributen als: slangen, slakken, apen, pauwen, zwanen, goudvissen.
 - landschap als symbolisch toneel: paradijs, woestijn, ondoordringbare, verre kust, weg, en doel.
 
De schilderkunst van het symbolisme wilde het onzichtbare zichtbaar maken. De afbeelding en de vorm, de stijl waren hulpmiddelen om dat zichtbaar te maken. Hier werd de grondslag gelegd voor de experimenten van het expressionisme, de pittura metafysica, het futurisme en het surrealisme.
 
Een bijzonder gegeven is dat de belangrijkste surrealisten geboren zijn in de periode dat het symbolisme tot uiting kwam.
 
 
 
 
        Edvard Munch                                  De Schreeuw                                             1893
 
 
Kunstenaars
 
De kunstenaars verzetten zich tegen het academische, als ook het naturalisme, het impressionisme. Men verzette zich tegen de schilderkunst van de officiele "Salon", met onderwerpen als het portret, het genre-stuk, het naakt en het historisch tafereel.
Men organiseerde manifestaties buiten de officiele tentoonstellingen om, als de "Salon des Independants" in 1884 en de eerste tentoonstelling van de "XX" in Brussel in 1884 (tot 1893).
 
Verschillende elementen werkten als katalysator, zoals de rol van de "Académie Julian" in Parijs, de "dinsdagen van Mallarmé", die bezocht werden door Rops, Redon, Gauguin, Munch en Whistler.
 
In 1889 organiseerde men de tentoonstelling "Peinture du groupe impressioniste et synthétiste" in het Café Volpini, met werk van de jonge "Nabis", de schilders uit Pont Aven w.o. Gauguin en Bernard. Het symbolisme als beweging werd meer en meer zichtbaar.
 
In die jaren was eveneens de oprichting van een Salon, uitsluitend gewijd aan het symbolisme, genaamd "Rose + Croix". Péledan was de oprichter.
 
Andere initiatieven:
1892   "Pour l'art" in Antwerpen
1893   "La Libre Esthétique" rondom Octave Maus
1893   het tijdschrift "The Studio" in Londen
1893   "Secession" in München
1897   Weense "Secession" door Klimt
1898   Berlijnse "Secession"
 
 
Tweedeling
 
De schilderkunst van het naturalisme en het impressionisme concentreerde zich steeds meer op de werkelijk zichtbare onderwerpen en motieven. De essentie van het "artistieke", was steeds minder de "inventie" (idee, onderwerp) en steeds meer de uitvoering, de wijze waarop iets verbeeld wordt. Deze ontwikkeling loopt van de romantiek via het realisme, naturalisme, het impressionisme, het expressionisme, het fauvisme, en verder.
 
Symbolistische schilderkunst plaatste equivalenten tegenover de zichtbare werkelijkheid. Men wilde daarmee een andere, verborgen werkelijkheid aantonen.
 
 
 
 
                    
 
                     Jan Toorop
 
 
Jan Toorop is een kunstschilder van het symbolisme. Hij ontwikkelde zich vanuit het impressionisme, via het neo-impressionisme tot het symbolisme.
 
 
Amsterdam - Brussel
 
Geboren in het voormalig Nederlands Indië, kwam hij op 11jarige leeftijd maar Nederland om een betere opleiding te krijgen. Volgde hier de HBS, en ging studeren in Delft. Zijn artistieke belangstelling bleek sterker, van 1880 tot 1882 volgde hij de Rijksacademie van Beeldende Kunsten in Amsterdam, en aansluitend  de Academie voor Schone Kunsten in Brussel. Hij had een atelier samen met William Degouve de Nuncques, een Belgisch symbolistisch schilder. Met zijn vriend James Ensor ging hij naar Parijs waar hij het werk zag van Georges Seurat en Paul Signac, het pointillisme. In 1884 maakte hij een reis naar Londen, en zag daar het werk van de impressionist James McNeill Whistler.
 
 
Neo-impressionisme
 
In 1887 kreeg Toorop zijn tentoonstelling bij Les XX in Brussel. Hier liet hij zijn impressionistisch werk zien uit de jaren 1885-1886. In datzelfde jaar was er een tentoonstelling in Les XX met het werk van Georges Seurat, en wel het werk "Un dimanche après-midi à l'île de la Grande Jatte" uit 1884-1886.
Dit schilderij was aanleiding voor veel Belgische kunstenaars om ook divisionistisch te gaan werken. Naast Toorop waren dat, Willy Finch, Theo van Rysselberghe en Henri van de Velde. Toorop schilderde vanaf het voorjaar 1888 tot de winter van 1889 in totaal 15 neo-impressionistische werken, te zien op de tentoonstelling in Les XX in februari 1889.
 
 
Symbolisme
 
"In de winter van 1889 ben ik voor goed naar Holland gekomen - bij die strenge vorst - in Katwijk gaan wonen, waar ik 't heel eenzaam had. Daar ben ik toen met mijn werk de visserskant opgegaan."
 
Toorop zocht een overgang tussen de schilderwijze van de Parijse neo-impressionisten en een nieuwe uiting, waarin een grotere zuiverheid van complementaire kleuren werd nagestreefd. Toorop keek daarvoor naar het werk van Gauguin en Van Gogh
 
Begin jaren 1890 heeft Toorop zijn draai gevonden. Hij heeft zijn stijl gevonden in het Symbolisme, in zijn verfijnde tekenstijl en in zijn technische virtuositeit. Inhoudelijk is zijn werk rijk, door zijn talent om vrij te kunnen associëren.
 
Toorop bewoog zich in de artistieke kring van de Tachtigers.
 
In deze 1890tiger jaren ontstond zijn belangrijkste werk, als "De Drie Bruiden", "Das Lied der Zeit", zijn tegeltableaus in de Beurs van Berlage, zijn boekbandontwerpen, en zijn affiche voor de Slaoliefabrieken.
 
In 1903 werd Toorop rooms-katholiek. Zijn werk kreeg een religieuze inslag, en hij verwierf veel kerkelijke opdrachten.
 
 
 
                 Enkele werken van Jan Toorop
                  ...... wordt op dit moment aan gewerkt .......
 
 
          
               Jan Toorop                             Trio Fleuri                                       1886
 
 
    
       Jan Toorop                               Broek in Waterland                                      1889
 
 
 
 
             Omslagpunt in het werk van Toorop
 
Meest opmerkelijke verandering in het werk van Jan Toorop kunnen we wel zien in de hierboven afgebeelde schilderijen met het schilderij onder.
 
Boven is het een navolgen van de reeds bestaande schilderwijzen van het impressionisme en het neo-impressionisme. Hieronder zien we een totaal andere manier van werken, niet alleen van stijl maar vooral ook wat de inhoud betreft. Om te kunnen vatten wat daar precies heeft gespeeld is het kennen van de makrokosmische elementen van wezenlijk belang. Dat zullen we hieronder verder uitleggen.
 








Reacties

Commentaar
Jouw naam/bijnaam
Website url
E-mail
Je Punt profiel
Hou mij op de hoogte
Ik wil op de hoogte gehouden worden
Dit is een verplicht veld
Lijst met albums
Beeldhouwers

Stijlen, vormen en materialen

Schilders

Stijlen, vormen en kleuren, materialen

Categorieën
Domeinregistratie en hosting via mijndomein.nl