vorm- en kleurkwaliteiten in de kunst
een fenomenologisch onderzoek naar het gebruik van vorm en kleur
De jaren 1910-1911-1912-1913 - het ontstaan van abstraktie in de kunst
 
 
Het is een fenomeen dat in de periode van 1910 tot 1914 een groot aantal beeldende kunstenaars ertoe overgaat om de voorstelling te abstraheren, te vereenvoudigen. Ze bereiken daarin uiteindelijk volledig abstrakte, nonfiguratieve beelden.
Een mooi voorbeeld hiervan is de serie werken die Mondriaan maakte naar aanleiding van een tekening van een appelboom.
 
 
                                       
 
 
 
Het ontstaan van abstraktie in de beeldende kunst in de jaren 1910-1911-1912-1913 hebben we kunnen koppelen aan het moment dat de planeet Saturnus in het teken Stier liep. Dat hebben we daar uitgebreid beschreven. Op deze plaats laten we vooral een aantal voorbeelden zien.
 
 
 
                                         Robert Delaunay
 
De eerste schilderijen van Delaunay tonen impressionistische en neo-impressionistissche invloeden. Delaunay bewonderde Seurat, met name om zijn kleurgebruik. Delaunay werd verder beïnvloed door het fauvisme met zijn felle, onvermengde kleuren en pigmenten. In de periode 1909-1910 werd zijn persoonlijke stijl zichtbaar. De eerste "Tour Eiffel" schilderde hij in 1909. 1912 is het geboortejaar van het Orphisme, dat kort maar heftig leefde.
 
1909 La Tour Eiffel, serie van 1909-1912
1911 Champs de Mars: La Tour Rouge
1912 Fenêtres, serie 1912
         La Ville de Paris
1913 Formes circulaires
1914 Disques solaires
         Forme
         Hommage à Blériot
 
 
                                           
                                               Robert Delaunay   1912   Disques de Newton
 
 
 
 
                                                          Frantisek Kupka 
 
Aanvankelijk werkte Kupka in een impressionistische stijl, maar ging experimenteren in het Fauvisme. Hij werkte licht en beweging van het Italiaanse Futurisme uit, om uit te monden in zijn ophefmakend "Touches de piano - le lac", van 1909. Hij sneed daarbij zijn doek in parallelle stroken, en ontwikkelde zijn "Plans par couleur" en luidde daarmee de Abstrakte Kunst in. Met zijn "Madame Kupka parmi les verticales, Amorpha, fugue à deux couleurs en Plans verticaux 1" wekte hij sensatie op het Salon d'automne van 1912. Cirkelmotieven verwerkt met elliptische vormen in vaak heel warme kleuren wisselen af met verticale motieven binnen een strakke geometrie met dikwijls koude kleuren.
 
 
                                       
                                                                Frantisek Kupka  1911-1912   Rode en Blauwe Cirkels
 
 
 
 
                                                     Picasso
 
Picasso experimenteerde met nieuwe technieken. Afrikaanse en Polynesische beeldhouwwerken inspireerden hem tot het maken van schilderijen in een geometrische stijl. Met Georges Braque ontwikkelde hij een nieuwe stijl: het kubisme. De voorstelling werd teruggebracht tot de bekende karakteristieke hoeken en vlakken.
 
 
                 
                                                                  Pablo Picasso   1910   Portrait d'Ambroise Vollard
 
 
 
 
                                                Brancusi
 
In 1907 wordt Brancusi assistent van Rodin. Hij werkte voor Rodin aan verschillende marmeren sculpturen. Al na korte tijd gaat hij bij Rodin weg, om zijn eigen ideeën uit te werken. In de jaren 1912-1913 maakte hij enkele portretten van Mademoiselle Pogany, waarin hij de vormen sterk vereenvoudigd.
 
 
                                   
                                                                            Brancusi   1912   Mademoiselle Pogany
 
 
 
 
 
                                                     Braque
 
Samen met Picasso wordt Braque gezien als de uitvinder van het kubisme. De beide kunstenaars werken intensief samen. Ze zoeken elkaar op in het atelier en lenen schilderijen aan elkaar uit. Het werk heeft heel veel overeenkomsten.
 
 
                                 
                                                                   Georges Braque   1912  Stilleven met glas en fles Soda
 
 
 
                                                Fernand Léger
 
         
                                                                  
                                      
                                        Fernand Léger, 1914, L'escalier (de trap)
 
 
 
                                               Piet Mondriaan
 
Mondriaan komt in Parijs in aanraking met het kubisme en gaat over in het abstraheren van de voorstellingen. Het is de aanleiding tot het maken van de zo typische schilderijen, met horizontale en vertikale zwarte lijnen, die vanaf 1921 in allerlei variaties worden gemaakt, gedurende 20 jaar, tot aan zijn zgn. Boogie-Woogie-schilderijen.
 
 
                              
                                                                         Piet Mondriaan   1911   Vrouwenfiguur
 
     
                                              
 
                                              
                                            Abstraktie van een appelboom, van een tekening naar een schilderij, 1910 - 1912
 
 
 
                                                    
                                         
                                         Abstraktie van de kerk van Domburg, in Zeeland, vanaf een tekening en een schilderij
 
 
 
 
                                          Wassily Kandinsky
 
Kandinsky zou in 1910 het abstrakte schilderen hebben ontdekt. Bij terugkomst in zijn atelier zag hij een schilderij, dat hem fascineerde. Iemand had het opgepakt en op zijn kop teruggezet. "Ik bevond me onverwacht voor een schilderij van een onbeschrijfelijke schoonheid. Verbaasd bleef ik staan, gefascineerd door dit werk..... Het schilderij had geen onderwerp, het stelde geen enkel herkenbaar object voor, het was uitsluitend samengesteld uit lichtende kleurvlekken....." verklaarde hij.
 
 
                   
                                                                         Wassily Kandinsky   1912   Improvisatie 26
 
 
 
 
                                                   Malewitch
 
Oorspronkelijk vertoonde het werk van Malewitch impressionistische en expressionistische kenmerken, maar na 1910 koos hij voor een geometrische vormontleding, die hij combineerde met een lyrisch kleurenbeeld. Zijn werk zou zich verder ontwikkelen tot een volledig abstrakt schilderen in zijn zgn. Suprematisme, als "de absolute macht van de beeldende expressie".
Malewitch: "Onder suprematisme versta ik de suprematie van de zuivere ervaring in de beeldende kunst".
 
 
                                  
                                                                        Kasimir Malewitch    1913   Samovar
 
 
 
 
                                                  Archipenko
 
                                    
                                                                       Alexander Archipenko    1914   Wandelaar
 
 
 
 
                                             Marcel Duchamp
 
        
                                     
                                Marcel Duchamp, 1912, Naakt, de trap aflopend
              
 
                                             Mikhail Larionov
 
                             
                                                            Mikhail Larionov   1911   Rayonistische kompositie, rood dominant
 
 
 
                                            Umberto Boccioni
 
                             
                                                               Umberto Boccioni    1913    Dynamiek van een voetballer
 
 
Vormen van abstractie
                         
In onderstaande overzichten van de prenatale ontwikkelingen van Kandinsky, Mondriaan, Picasso en Escher zien we links een rangschikking op leeftijd, en rechts op jaartal.
In de rangschikking op jaartal wordt duidelijk dat alle vier kunstenaars rond 1913-1914 Saturnus-aspekten hebben.
Kandinsky, Mondriaan en Picasso gaan rond deze tijd over op een vorm van abstractie.
Escher is nog pas 16 jaar oud. In de praktijk van het kunstonderwijs weten we dat leerlingen van deze leeftijd nog helemaal niet toe zijn aan een of andere vorm van abstractie. Escher maakt rond deze tijd zijn eerste linosnedes. Voor het maken van een linosnede moet je de voorstelling terugbrengen naar enkele vlakken en lijnen. Je maakt dus een vereenvoudiging van de voorstelling, vergelijkbaar met abstraktie.
 
 
Leeftijden links geven vorm aan deze tabel                   Jaartallen geven de onderlinge tijdsverhouding weer
 
           
 
 
 
In de bovenstaande overzichten zien we de vormabstracties bij Picasso en bij Mondriaan.
 
 
 
 
 
De onderzoekgegevens blijven het eigendom van Eg Sneek             ©1982 / 9 februari 2010

Reacties

Commentaar
Jouw naam/bijnaam
Website url
E-mail
Je Punt profiel
Hou mij op de hoogte
Ik wil op de hoogte gehouden worden
Dit is een verplicht veld
Lijst met albums
Beeldhouwers

Stijlen, vormen en materialen

Schilders

Stijlen, vormen en kleuren, materialen

Categorieën
Domeinregistratie en hosting via mijndomein.nl